Faalangst bij mannen: waarom je niet begint aan wat je echt wil

Je had het er twee jaar geleden voor het eerst over. Sindsdien heb je erover gelezen, een cursus voor een derde afgekeken en drie keer een avond vrijgehouden die je uiteindelijk anders hebt ingevuld. Vraagt iemand ernaar, dan zeg je dat je er nog niet aan toe bent gekomen. Dat is waar en het is tegelijk niet het echte antwoord.

Want je bent wel aan andere dingen toegekomen. Je hebt de zolder opgeruimd, je hebt vier keer per week gesport en je hebt op je werk een project afgemaakt dat niemand anders wilde. Alleen dat ene ding niet.

Uitstel is zelden luiheid

Luiheid ziet er anders uit. Wie lui is stelt alles uit, niet precies een ding. Jij werkt vijfenveertig uur per week, komt je afspraken na en doet klussen waar je niet eens zin in hebt. Je vermijding is niet algemeen maar chirurgisch: hij richt zich exact op datgene wat het meest voor je betekent.

Dat is ook logisch. Iets wat je niks kan schelen kan niet mislukken op een manier die pijn doet. Zodra je in beweging komt met iets waar je wel om geeft, koppel je jezelf aan de uitkomst. Je merkt het meestal fysiek voordat je het denkt: je wordt warm, je gaat verzitten, en binnen twintig seconden zit je in je mail. Dat is geen gebrek aan discipline, dat is opluchting. En opluchting is een sterke beloning, dus je leert het snel.

Perfectionisme is angst met een nettere naam

De meeste mannen die vastlopen noemen zichzelf geen bange man maar een kritische man. Ik wil het gewoon goed doen. Ik ga het niet halfbakken de wereld in gooien. Dat klinkt als een hoge standaard, en soms is het dat ook. Maar vaak doet die standaard iets anders: hij zorgt ervoor dat er nooit een moment komt waarop iemand er iets van kan vinden.

Let op het patroon. Je verbetert eindeloos aan de voorkant, je herschrijft, je vergelijkt met mensen die er tien jaar mee bezig zijn, en je stelt de versie die naar buiten gaat steeds op. Zolang het niet af is, kun je jezelf blijven vertellen dat je het had gekund als je er echt voor was gegaan. Dat is het comfortabele deel, en het is precies wat je vasthoudt.

Zolang het niet af is, kan het niet worden afgekeurd. Dat is geen hoge standaard, dat is beschutting.

De kosten van niet beginnen zie je nergens terug

Als je iets probeert en het lukt niet, dan is dat zichtbaar. Een afwijzing, een klant die niet tekent, een tentamen dat je overdoet. Als je niet begint, gebeurt er niets, en dat voelt goedkoop. Dat is precies de reden waarom de rekening zo hoog oploopt: hij wordt nooit gepresenteerd.

Reken het daarom een keer letterlijk uit, want een bedrag is moeilijker weg te wuiven dan een gevoel. Het gaat niet alleen om geld, ook om tijd en om de ervaring die je in die periode niet hebt opgebouwd. Wie twee jaar wacht met solliciteren op een functie die hij aankan, mist niet alleen het salarisverschil, maar staat na die twee jaar ook nog steeds op het beginpunt van de leercurve.

Je beoordeelt jezelf op iets wat je niet in de hand hebt

Hier zit de denkfout die het meeste doet. Je hebt je waarde vastgeknoopt aan de uitkomst: word ik aangenomen, koopt iemand dit, vindt de zaal het goed. Alleen bepaal jij die uitkomst niet. Bij een sollicitatie beslist iemand anders, op basis van een interne kandidaat waar jij niets van weet, een budget dat vorige week is gewijzigd en een klik die je niet kunt afdwingen.

Wat je wel bepaalt is het aantal keer dat je het doet en hoe goed je je voorbereidt. Scoor jezelf daar dan ook op. Niet op vijf ja’s maar op vijftien verstuurde sollicitaties met een brief die ergens over gaat. Niet op een klant maar op tien gesprekken. Het klinkt als een boekhoudkundige truc, maar het verandert wel wat er gebeurt als het misgaat: een nee is dan een van de vijftien, en geen oordeel over wie je bent.

---

Maak het kleiner tot het niet meer eng is

De meeste adviezen zeggen dat je gewoon moet beginnen. Dat werkt niet, want je bent niet in beweging te krijgen door iets wat je in de eerste plaats vermijdt. Wat wel werkt is verkleinen tot het onder je alarmgrens zakt. En dan verder verkleinen, want de eerste poging is bijna altijd nog te groot.

• Een bedrijf beginnen wordt: een gesprek voeren met een mogelijke klant, zonder iets te verkopen.
• Een boek schrijven wordt: vierhonderd woorden, deze zaterdag, tussen negen en tien.
• Overstappen naar een andere baan wordt: een vacature openen en de eerste alinea van een brief typen.
• Weer gaan hardlopen wordt: twintig minuten, langzamer dan je kunt, morgenochtend.

De maatstaf is simpel. Voelt de stap nog spannend, dan is hij nog te groot. Blijf halveren tot je het bijna gênant vindt hoe klein het is. Dat gevoel van gênant is geen teken dat je het verkeerd doet; het is het teken dat de stap eindelijk klein genoeg is om echt gezet te worden.

Publiek maken, maar op de juiste schaal

Iets voor jezelf houden geeft geen tegendruk, en een aankondiging op LinkedIn geeft er te veel. Dan sta je in een keer voor tweehonderd oud-collega’s die zullen zien of het lukt, en heb je de inzet verhoogd voordat je iets hebt gedaan. De schaal die werkt zit daartussen: een of twee mensen die je vertrouwt en aan wie je een datum geeft.

Wat een goede afspraak bevat

Noem een concrete handeling, een moment en een persoon. Zondagavond stuur ik jou de eerste versie. Vrijdag heb ik dat telefoongesprek gevoerd en laat ik het je weten. Vraag niet om een oordeel over de inhoud, want dan bouw je precies de beoordeling in die je wil vermijden. Vraag alleen of ze willen checken of je het gedaan hebt. Dat is genoeg, en het verplaatst je aandacht van de uitkomst naar de handeling.

Het verschil tussen een test en een oordeel

Een oordeel gaat over jou en heeft twee uitkomsten: goed genoeg of niet. Een test gaat over een vraag en heeft altijd een bruikbare uitkomst, want ook een nee is informatie. Datzelfde telefoontje is een oordeel als je vooraf denkt dat je het gaat weten na dit gesprek, en een test als je vooraf hebt opgeschreven wat je wil weten: betaalt iemand hier honderd euro voor, of ligt het aan de prijs, of aan het aanbod zelf.

Schrijf daarom voordat je begint twee regels op. Wat test ik, en wat leer ik als het niet lukt. Die tweede regel is de belangrijkste, want dat is precies het stuk dat je in je hoofd nooit invult. Daar zit alleen mislukt, punt. Vul je het van tevoren in, dan is de kans veel groter dat je na een nee nog een tweede keer belt.

Wanneer het meer is dan uitstel

Soms is het geen kwestie van iets kleiner maken. Als de spanning ook opkomt bij dingen die je gewoon kunt, als je slecht slaapt van gedachten aan wat er kan misgaan, of als je al langere tijd afspraken en kansen laat lopen om er maar niet aan te hoeven, dan is dat het overwegen waard bij je huisarts. Een psycholoog werkt hier vaak vrij praktisch aan, en dat is iets anders dan jarenlang praten over je jeugd.

Kies vandaag een ding en maak het zo klein dat je het voor het slapengaan nog kunt doen. Niet omdat een kleine stap alles verandert, maar omdat je dan voor het eerst in twee jaar iets hebt waarvan je weet hoe het afliep.