Het is dinsdagavond, half elf. Je ligt in bed met je telefoon boven je gezicht en scrolt langs iemand uit je jaar die net is aangenomen bij een bureau waar jij twee jaar geleden ook solliciteerde. Daaronder staat een oud-klasgenoot met een sleutel in zijn hand voor de deur van een huis in Utrecht. Je legt je telefoon weg en het licht staat nog een minuut of tien op je plafond na.
Je weet dat je dit niet moet doen. Dat helpt niet, want het punt van vergelijken is niet dat je er dom in bent. Het punt is dat je materiaal krijgt aangeleverd dat systematisch scheef is, en dat je hoofd daar precies mee doet waar het voor gebouwd is: je positie bepalen ten opzichte van de groep.
Je feed is een selectie, geen doorsnede
Neem je LinkedIn. Stel je hebt vierhonderd connecties. In een gemiddelde maand posten er misschien acht iets. Van die acht post er zeven iets goeds: een nieuwe functie, een afgerond project, een certificaat. Je ziet dus niet vierhonderd levens naast elkaar. Je ziet zeven goede maanden van zeven verschillende mensen, achter elkaar geplakt, en daar zet je je eigen dinsdag naast.
Statistisch gezien vergelijk je jezelf met de bovenkant van een verdeling die je verder niet ziet. De middenmoot post niets. De onderkant post al helemaal niets: niemand plaatst dat zijn contract niet is verlengd, dat hij zijn derde afwijzing op rij binnen heeft, of dat hij op zijn negenentwintigste weer drie maanden bij zijn ouders zit. Als vuistregel: van alles wat er in een jaar in iemands leven gebeurt, komt misschien een paar procent online, en dat is bepaald geen willekeurige greep.
Je ziet zeven goede maanden van zeven verschillende mensen, achter elkaar geplakt, en daar zet je je eigen dinsdag naast.
Wat er achter excited to announce zit
Er is een taal ontstaan waarin mensen op LinkedIn over hun werk praten, en die taal is vrij goed te ontleden als je weet waar je op moet letten.
“Na vijf mooie jaren ben ik toe aan een nieuwe uitdaging” betekent in behoorlijk wat gevallen dat de reorganisatie is aangekondigd, dat het contract niet werd verlengd, of dat er een conflict was met een leidinggevende dat niemand op straat wil hebben. “Trots om te delen dat ik per 1 september start als” is vaak geschreven na een periode van zes maanden zoeken die je nergens terugziet. En de post over de promotie zegt niets over de scope: senior in een team van drie is iets anders dan senior in een team van zestig, en soms is het alleen een andere titel op hetzelfde loonstrookje.
Denk ook aan de verhouding. Een sollicitatietraject dat eindigt in een aanbod ziet er van binnen ongeveer zo uit: veertig verstuurde brieven, twaalf keer niets terug, zes gesprekken, drie afwijzingen na de tweede ronde, een aanbod. Er verschijnt precies een bericht online. De negenendertig andere uitkomsten zijn even echt, maar ze hebben geen foto met confetti.
Het startkapitaal dat niet in beeld komt
Twee mannen van negenentwintig, allebei rond de 4.200 euro bruto per maand. De een koopt een appartement, de ander zit al vier jaar in een huurwoning waar hij niet weg kan. Je ziet het verschil, je ziet niet waar het vandaan komt.
Het verschil zit meestal in dingen die nooit ter sprake komen. Ouders die borg staan of een bedrag meegeven. Thuis kunnen wonen tot je zesentwintigste, waardoor je vier jaar lang duizend euro per maand niet aan huur kwijt was. Een studie die door je ouders is betaald, waardoor je met nul begint in plaats van met dertigduizend bij DUO. Een oom met een bureau waar je stage liep en bleef hangen.
Waar dat verschil ongeveer op neerkomt
Iemand met 30.000 euro studieschuld betaalt in de aflosfase van 35 jaar al snel zo rond de 90 tot 110 euro per maand, afhankelijk van de rente die voor zijn cohort geldt. Dat is op zichzelf te doen.
Het grotere effect zit in de hypotheek: reken als vuistregel dat elke 10.000 euro studieschuld je maximale leenruimte met grofweg 20.000 tot 25.000 euro verlaagt. Bij 30.000 euro schuld praat je dus over zestig- tot vijfenzeventigduizend euro minder hypotheek.
Tel daar vier jaar geen huur betalen bij op en een schenking van een paar duizend euro per jaar, en het gat in aankoopkracht tussen twee mannen met hetzelfde salaris loopt makkelijk op tot een ton. Dat gat heeft niets met inzet te maken en alles met een startpositie die je van buiten niet kunt zien.
Bruto is geen netto, en netto is niet wat er overblijft
Als iemand op een verjaardag zegt dat hij 5.500 verdient, hoor jij een bedrag dat op een rekening staat. Dat is het niet. Het is bruto, exclusief vakantiegeld, en er gaat pensioenpremie af waar hij zelf ook aan meebetaalt.
Het netto verschil is bovendien kleiner dan je denkt, omdat het Nederlandse stelsel de hogere schijf zwaarder belast en toeslagen afbouwt. Ga voor jezelf eens na wat er van een bruto verschil van 1.300 euro per maand overblijft: reken op ergens rond de 700 tot 800 euro netto, geen 1.300. En daarna begint het pas. Als hij in Amsterdam 1.750 euro huur betaalt en jij in Nijmegen 1.050, is hij aan het eind van de maand niet rijker dan jij. Hij heeft alleen een indrukwekkender getal om te noemen.
Dat is geen troost, het is een correctie. Zodra je de bedragen die je hoort omrekent naar wat er werkelijk overblijft, wordt de afstand tussen jou en de mensen met wie je jezelf meet in de meeste gevallen aanzienlijk kleiner.
Loop ik achter is een kapotte vraag
De vraag die achter dat scrollen zit, is bijna altijd dezelfde: loop ik achter. Het probleem met die vraag is niet dat het antwoord pijnlijk is. Het probleem is dat de vraag niet te beantwoorden valt, omdat er geen finish is en geen veld. Achter op wie precies. Op de gemiddelde Nederlandse man van achtentwintig, of op de vier mensen die deze week toevallig iets goeds hebben gepost.
Bovendien schuift het doel mee. Haal je de baan, dan is de nieuwe standaard de mensen in die baan. Koop je het huis, dan is de nieuwe standaard de mensen met een groter huis. Een vergelijking die je nooit kunt winnen, is geen meetlat maar een lekkende band.
Drie vragen die wel iets opleveren
- Sta ik ergens beter voor dan twaalf maanden geleden, in geld, in vaardigheden of in hoe mijn week eruitziet? Schrijf het op, anders vergeet je het.
- Als niemand het zou zien, zou ik dit dan nog willen? Dat schift verrassend snel tussen wat je wilt en wat je denkt te moeten.
- Wat is de eerstvolgende stap waar ik zelf invloed op heb, en wanneer doe ik die?
Wat je concreet met je feed doet
Je hoeft je accounts niet te verwijderen. Dat is meestal een gebaar dat drie weken duurt. Wel kun je het materiaal aanpassen dat je binnenkrijgt, en dat werkt beter dan proberen om er anders over te denken.
- Demp mensen in plaats van ze te ontvolgen. Op Instagram en LinkedIn kun je iemand stilzetten zonder dat hij dat merkt. Doe dat bij de vijf accounts waar je maag van samentrekt, en kijk over een maand of je ze mist.
- Haal de telefoon uit je slaapkamer en koop een wekker van tien euro. Het scrollen om half elf is niet toevallig het scrollen dat het hardst aankomt.
- Zet je feed-apps op een schermtijdlimiet van twintig minuten per dag. Niet als straf, maar omdat de eerste twintig minuten informatie zijn en de rest herhaling.
- Maak een notitie met je eigen cijfers: netto inkomen, buffer, schuld, wat je vorig jaar verdiende. Als je die kent, is een vaag gevoel over andermans succes veel moeilijker vol te houden.
Vergelijken werkt wel, als je erheen loopt
Er is een versie van vergelijken die je wel iets oplevert, en dat is de versie waarin je de afstand overbrugt. Stuur die oud-klasgenoot een bericht en vraag hoe hij het heeft aangepakt. Niet om jezelf te pijnigen, maar omdat er informatie in zit die je nergens anders krijgt: welke stappen, welk salaris, hoeveel afwijzingen, en of zijn ouders hebben bijgesprongen.
Wat er dan bijna altijd gebeurt, is dat het verhaal rommeliger blijkt dan de post. Hij heeft er twee jaar over gedaan, hij vond de eerste maanden vreselijk, hij twijfelt nog steeds. Dat maakt hem niet minder geslaagd. Het maakt hem een mens met een tijdlijn in plaats van een plaatje waar jij tegenop kijkt.
En als je het gesprek aangaat, gebeurt er nog iets nuttigs: je bent geen toeschouwer meer. Dat is uiteindelijk het verschil tussen vergelijken dat je uitput en vergelijken waar je iets aan hebt.
Je feed gaat morgen niet stil zijn. Er komt weer een promotie langs, weer een sleutel, weer iemand die trots is om te delen. Je hoeft daar niets van te vinden. Je hoeft alleen te weten dat je naar een uitsnede kijkt, en dat je eigen cijfers ergens in een notitie staan waar je ze kunt nakijken.
