Je hebt er twee gesprekken voor gevoerd en één keer een nacht slecht van geslapen. Driehonderd euro bruto erbij, per maand. Je appt het naar twee mensen en trakteert jezelf op een avond die je normaal zou overslaan. Terecht.
Vier maanden later kijk je op de laatste zondag van de maand naar je saldo en denk je precies hetzelfde als vorig jaar rond deze tijd: waar is het gebleven. Niets bijzonders gekocht. Geen dure maand gehad. En toch staat er niet meer op je rekening dan voor de verhoging.
Eerst even eerlijk: die driehonderd euro was geen driehonderd euro
Bruto en netto liggen bij een loonsverhoging verder uit elkaar dan mensen verwachten, omdat je over die extra euro’s niet alleen belasting betaalt, maar bij die inkomens ook een stukje arbeidskorting en algemene heffingskorting afbouwt.
Neem iemand die van 3.400 euro naar 3.700 euro bruto per maand gaat. Netto komt daar in de praktijk ongeveer 155 tot 170 euro per maand bij, afhankelijk van je precieze situatie, toeslagen en pensioenpremie. Als vuistregel: reken op ongeveer de helft van je brutoverhoging, niet meer. Je vakantiegeld stijgt trouwens wel mee, met acht procent over die driehonderd euro, dus zo’n 288 euro bruto extra in mei.
Die eerste ontnuchtering is belangrijk, want in je hoofd was je al aan het rekenen met driehonderd. Als je uitgavenpatroon zich instelt op driehonderd terwijl er honderdzestig binnenkomt, ben je er per saldo op achteruitgegaan. Dat is stap één van hoe dit misgaat.
Kort samengevat
Bruto: 3.400 naar 3.700 euro per maand. Verhoging bruto 300 euro.
Netto erbij: grofweg 160 euro per maand, plus ongeveer 288 euro bruto extra vakantiegeld in mei.
Verdeel die 160 euro voordat hij binnenkomt: 80 euro naar je buffer of aflossing, 50 euro naar een doel met een naam, 30 euro gewoon opmaken.
Regel de overboekingen in dezelfde week waarin je het nieuwe contract tekent.
Uitgaven bewegen mee, en niemand voelt dat gebeuren
Lifestyle creep is geen karakterzwakte en het is ook geen gevolg van domme aankopen. Het gebeurt via beslissingen die stuk voor stuk verstandig lijken, en die je bovendien niet als uitgave ervaart omdat je ze maar één keer neemt.
Je verlengt geen abonnement, je zegt alleen niet op. Je gaat niet uit eten, je bestelt alleen op donderdag, want het was druk. Je koopt geen dure auto, je neemt alleen een iets betere occasion omdat de oude toch bijna aan onderhoud toe was. Elk van die keuzes kost je twintig tot tachtig euro per maand, voor altijd, en je hebt er geen moment bij stilgestaan dat je hem nam.
Het venijn zit in dat woord: voor altijd. Een aankoop van vierhonderd euro is over. Een vaste last van veertig euro per maand is vierhonderdtachtig euro per jaar, en die loopt door tot je hem actief stopzet. Loonsverhogingen worden bijna nooit opgegeten door eenmalige uitgaven. Ze worden opgegeten door nieuwe vaste lasten.
Een loonsverhoging verdwijnt zelden in wat je koopt. Hij verdwijnt in wat je voortaan elke maand betaalt.
De vijf posten die het stilletjes doen
In de praktijk zit het bijna altijd in dezelfde vijf. Loop ze na op je afschriften van de afgelopen drie maanden, niet op je herinnering.
- Wonen. De grootste en de traagste. Je verhuist naar iets met een kamer erbij en tweehonderd euro meer huur, precies in het jaar dat je meer verdient. Deze post maak je nooit meer terug zonder opnieuw te verhuizen.
- Vervoer. Van ov naar auto is in Nederland zelden vijftig euro. Met verzekering, wegenbelasting, brandstof, onderhoud en afschrijving zit je al gauw op 350 tot 500 euro per maand voor een gebruikte auto.
- Eten dat bezorgd wordt. Twee keer per week bestellen kost bij 18 euro per keer ongeveer 155 euro per maand. Dat is bijna precies je netto loonsverhoging.
- Abonnementen. Streaming, sportschool, apps, cloudopslag, een tweede sportclub. Vijf keer twaalf euro voelt als niets en is 720 euro per jaar.
- Vakanties met vrienden. De groep gaat harder als iedereen meer verdient. Drie weekenden en één week weg per jaar is snel 2.000 euro, en dat wordt niet in maanden gepland maar in appgroepen besloten.
Als je die vijf optelt en vergelijkt met wat je vorig jaar op dezelfde posten uitgaf, zie je meestal binnen tien minuten waar je verhoging gebleven is. Niet in luxe. In gewoontes die een tandje duurder zijn geworden.
De techniek: verdeel het geld voordat het binnenkomt
Er bestaat geen manier om achteraf discipline te organiseren. Wat wel werkt is dat het geld nooit langsloopt op de plek waar je het uitgeeft. Concreet, in de week waarin je hoort dat je verhoging is goedgekeurd:
- Zoek uit wat er netto bij komt. Vraag het aan je werkgever of vergelijk je oude en nieuwe loonstrook zodra die er is, en werk met dat getal.
- Verdeel het in drieën: iets voor later, iets voor een concreet doel, iets voor nu. Bijvoorbeeld 80, 50 en 30 euro bij een verhoging van 160 euro netto.
- Zet de eerste twee delen als automatische overboeking klaar op de dag na je salaris, naar een spaarrekening die je niet in je hoofdscherm ziet.
- Doe dit voordat de eerste hogere loonstrook binnenkomt. Daarna moet je iets afpakken van jezelf, en dat is een veel lastiger gesprek.
Dat derde deel, die dertig euro, is geen troostprijs maar de reden dat het standhoudt. Een verhoging waar je niets van merkt, vecht je onbewust terug. Zorg dat er iets tastbaars tegenover staat: dat is precies waarom je die twee gesprekken hebt gevoerd.
Zelfde regel voor je vakantiegeld en een eventuele dertiende maand. Bepaal in april waar het geld heen gaat, niet in mei als het er staat.
Wat je wel mag laten stijgen
Dit is geen pleidooi voor zuinig leven tot je vijfendertigste. Meer verdienen mag je iets opleveren, anders is het zinloos. Het gaat om welke uitgaven je verhoogt.
Laat gerust dingen stijgen die tijd of ellende wegnemen en die je kunt stopzetten: een keer per maand goed uit eten, betere schoenen, een schoonmaakhulp om de week, de fysiotherapeut waar je al een jaar mee wacht. Wees veel voorzichtiger met alles wat een contract, een looptijd of een verhuizing nodig heeft. Huur en auto zijn de twee posten waar mensen zichzelf voor jaren vastzetten in het jaar dat het toevallig goed ging.
En één post is zelden lifestyle creep, hoe duur hij ook voelt: geld dat naar je buffer of naar het aflossen van dure schuld gaat. Rood staan of een creditcardschuld kost je al snel een veelvoud van wat sparen oplevert. Voor de vraag wat er daarna slim is om met je geld te doen, van beleggen tot extra aflossen op DUO, hangt het antwoord af van je eigen situatie; daarvoor is een onafhankelijk adviseur beter geplaatst dan een artikel.
Als het al gebeurd is
Waarschijnlijk lees je dit niet vóór je verhoging maar erna. Dat is te repareren, alleen niet door alles tegelijk te schrappen. Kies twee posten. Eén die je vandaag kunt stoppen, zoals abonnementen die je niet gebruikt, en één die je in drie maanden kunt halveren, zoals bestellen.
Zet daarna het bedrag dat je terugwint direct op een automatische overboeking. Anders lost het gewoon op in de rest en heb je over een halfjaar hetzelfde gesprek met jezelf.
Volgende keer dat je een verhoging krijgt, is de leukste vijf minuten niet het moment waarop je het hoort. Het is de vijf minuten daarna waarin je alvast bepaalt waar het heen gaat.
